Tarihten kültüre, sosyalizmden futbola: Latin Amerika

Tarihten kültüre, sosyalizmden futbola: Latin Amerika

Latin Amerika’yı tüm taraflarıyla masaya yatıran, tarihten kültüre, siyasetten sanata, futboldan dine kadar farklı alanlar üzerine bir derleme çalışması yapan Esra Akgemci ve Kazım Ateş’in hazırladığı ‘Dünyanın Aykırı Köşesi’, Bağlantı Yayınları’ndan çıktı.

Farklı gelenek ve disiplinlerden gelen muharrir takımının kaleme aldığı makaleler, kıtadaki sosyalizm denemelerinden askeri faşist diktatörlüklere çabayı, bayan hareketinden edebiyata kadar pek çok sıkıntıyı merkezine alıyor.

Selçuk Üniversitesi Milletlerarası Bağlantılar kısmında hekim araştırma vazifelisi Esra Akgemci ve Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Mukayeseli Siyaset Anabilim Kolunda öğretim vazifelisi Kazım Ateş ile bir ortaya geldik ve ‘Dünyanın Aksi Köşesi’ni konuştuk.

Farklı gelenek ve disiplinden gelen pek çok muharriri, tek bir konsept altında toplamayı nasıl başardınız? Sıkıntı olmadı mı? Nasıl gelişti süreç?

Esra Akgemci: Bu, elbette kolektif bir emek sayesinde mümkün oldu. Türkiye’de Latin Amerika üzerine çalışan akademisyenler farklı yerlerde, birbirlerinden büyük ölçüde habersiz olarak çalışmalarını sürdürüyorlar. Bir ortaya gelebileceğimiz rastgele bir platform da yoktu maalesef. Biz birinci olarak Aylin Topal hocamızın kapısını çaldık. Kendisi Türkiye’de Latin Amerika üzerine en çok yayın yapmış olan ve saha araştırması tecrübesi en fazla olan akademisyen. 2019’da Oxford Üniversitesi’ne gidene kadar ODTÜ Kuzey ve Latin Amerika Çalışmaları programının anabilim kolu başkanlığını yaptı. Aylin hoca bizi kitaba katkı sunabilecek araştırmacılara yönlendirdi ve ODTÜ’de muharrirlerin bir ortaya gelebileceği bir çalıştay düzenledi. Biz de Latin Amerika’ya ilgi duyan akademisyenler olarak birinci defa bir ortaya gelme imkânı bulduk ve kitabın içeriği üzerine birlikte baş yorduk. Bu türlü bir imkânı sağladığı için Aylin hocamıza ve kitaba birçok açıdan katkı sunan tüm müelliflere teşekkür borçluyuz.

Kitabın akademisyenlerle sonlu kalmaması ve farklı alanlarda çalışan araştırmacıları da içermesi ise editörümüz Tanıl Bora sayesinde mümkün oldu. Tanıl hocamız bizi futbol ve edebiyat üzere alanlara yönlendirdi ve böylece kitapta kültürel dinamikleri toplumsal dönüşüm süreçleriyle ilişkilendiren yeni bir alan açıldı. Kendisine de buradan bir defa daha teşekkürlerimizi iletelim.

Çabucak girişte, “Latin Amerika için birinci ders, her vakit tarihtir” alıntısını yapıyorsunuz. Latin Amerika’yı öteki kıtalardan ya da bölgelerden ayıran şey ne? Neden onlar için tarih daha değerli?

Kazım Ateş: Kuşkusuz tarih, toplumların şekillenmesinde çok değerli. Her toplum tarihi süreçlerin, iktidar alakalarının, siyasal gayretlerin, çatışmaların, “patika bağımlılığı” terminolojisiyle söyleyecek olursam muhakkak bir tarihî anda alınan kararların bir sonucu. Nihayetinde Marx’ın dediği üzere, mevcut şartlar, miras kalmış şartlardır. Her toplumsal formasyon tarihi olarak, vakit içinde oluşmuş formasyondur. Latin Amerika’nın bu bakımdan bir farkı yok denebilir ancak öbür ülke ya da bölgelere göre tarihin yükünü daha fazla taşıdığını söylemek mümkün. Bunda sömürgeci geçmişin kesin tesiri olduğunu düşünüyorum. Sömürgecilik yarı kıtanın idari yapısından sınıf yapısına, tek tek ülkelerin iktisadından, üretiminden kültürel yapısına çok derin tesirler bırakmış durumda. Toprak sahibi oligarşinin siyasi gücünü koruma etmesi, ordunun rolü, otoriter liderlikler, sömürge periyodunda şekillenen üretim yapısının sürdürülmesi, kölecilik, yerlilerin dışlanması, yok sayılması, çok yoksulluk, hata lakin tıpkı vakitte sömürge tersi gayretlerin bugünkü sol-bağımsızlıkçı gayretleri şekillendiriyor olması, yerlilerin geçmişteki çabaların, isyanların tarihi ve sembolik manasından beslenerek kimlik, kültürel ve sınıfsal taleplerini daha güçlü, daha örgütlü savunuyor olması, yerlilerin taşıdığı kültürel mirasın Latin Amerika’da ulusal kimliklerin oluşumundaki tesiri, sınıf uğraşının aldığı biçimler, hepsi tarihin taşıdığı düz ve sembolik manalardan besleniyor. Buna bir de ABD’ye yakın olmayı, ABD’nin Latin Amerika toplumlarında neredeyse bir “içsel dinamik” olarak oynadığı rolü de ekleyebiliriz. Nihayetinde tarih bütün toplumsal formasyonlar için değerli lakin güya Latin Amerika tarihin şuuruna daha fazla sahip, tarihî mirasa daha fazla yaslanan bir dünya.

Esra Akgemci: Latin Amerika, Kazım hocanın vurguladığı üzere tarihî mirasın belirleyici olduğu bir siyasi coğrafya. Tıpkı vakitte bu tarihî mirasın tüm izlerinin silinmeye çalışıldığı, yok sayıldığı bir coğrafya. Bu miras, bugün hâlâ canlı bir formda toplumsal hayatın her alanında kendini gösteriyorsa, bu, yüzyıllardır süren bir gayret geleneği sayesinde bu türlü. Aslında “Latin Amerika” dediğimizde bile, bu coğrafyanın tarihini sömürgecilikle başlatan Batı merkezli görüşü yine üretmiş oluyoruz. İsimlendirmek politik bir harekettir ve bu yüzden kıtanın tarihini alternatif bir tarih yazımıyla yine yazanlar, “Latin Amerika” yerine Cuna yerlilerinin lisanında “olgun toprak” manasına gelen “Abya Yala” demeyi tercih ediyorlar. Sorunuza dönersek, evet, Latin Amerika için birinci ders tarihtir ancak bu tarih, tıpkı Eduardo Galeano’nun ‘Ateş Anıları’ üçlemesinde bize sunduğu üzere, alternatif bir tarih olmalıdır; büyülü, sınırsız, şiirsel ve meydan okuyan bir tarih…

Latin Amerika tarihi, birebir vakitte bir direniş tarihidir de… Bu bağlamda, pek çok siyasetçinin de örnek aldığı Bolívar’ı nasıl yorumluyorsunuz? Bu gelenekte nasıl bir karşılığı var sizce?

Kazım Ateş: Bir söz olarak Bolívar, Freud’un “aşırı belirlenim” (ya da üst belirlenim) kavramında olduğu üzere çok fazla manaya geliyor. Hem tarihi bir kişilik olarak tarihi bir gerçekliği var hem de bir isimlendirme. İsimlendirmenin objeyi kurduğu fikrinden hareket edecek olursak, Bolívar ismi farklı siyasal konumların kurmaya çalıştığı farklı toplumsal gerçeklikler için kullanışlı bir sembol. Birbirinden çok farklı ve hatta birbiriyle çatışan manalara gelebiliyor. Sağın da bir Bolívar’ı var. Latin Amerika solunun anti-emperyalist tabiatına uygun olarak Bolívar ismi ulusal bağımsızlığın sembolü. Bir evvelki sorunuzla da alakalı olarak Latin Amerika tarihi sola gereç ve imkân da sağlıyor. Birebir imkânı Peru’da Túpac Amaru, Bolivya’da Túpac Katari sağlıyor örneğin. Ya da Meksika’da Emiliano Zapata…

Esra Akgemci: Bolívar, kuşkusuz Latin Amerika tarihinin en tartışmalı kişiliklerinden biri. Onun mirasını sahiplenen Chávez de o denli. Kolombiyalı müellif Antonio Cabellero, Bolívar için “O, yeni dünya paradokslarının ve çelişkilerinin tümünün sözüdür. Bolívar her şeyi kapsar ve her şeye yarar” demiştir. Bolivarcılığın, en çok Chávez’in işine yaradığını söyleyebiliriz. Chávez, 21. yüzyıl sosyalizmini, Bolívar’ın 1815’te lisana getirdiği “siyasi birlik” ideali üzerine kurdu. Buna nazaran, 19. yüzyılda sömürgecilere karşı birlik olmayı deneyen Bolívar’ın uğraşı, 21. yüzyılda ABD emperyalizmine karşı gayrette yol gösterecekti. Bolivarcılığın 21. yüzyıl sosyalizmi için ne kadar sağlam bir ideolojik temel oluşturduğu başka bir tartışma. Bence buradaki en değerli sıkıntılardan biri, Bolívar’ın lakabı olan “libertador” yani “kurtarıcı” imgesinin canlı tutulması. Venezuela’da aşağıdan gelişen hareketler ve emekçi sınıfı uğraşı, öteki Latin Amerika ülkelerine nazaran daha zayıf olduğu için Chávez, “Bolivarcı Çevreler” ile üstten aşağıya bir toplumsal hareket inşa etmeye çalıştı. Meğer sendikal hareketlerin görece zayıf olduğu Venezuela’da bile sol gelenek, Chávez üzere “kurtarıcı” önderlere bağlılıkla sonlu değil. Bugün Maduro, ülkesine yönelik ambargoyu kırmak için özel sermayeye bir dizi ayrıcalık tanıyan bir yasa hazırlıyor ve bu yasanın en büyük muhalifleri, Devrimci Halkçı Alternatif’i (APR) kuran, sesleri cılız da kalsa ihtilali savunmak için canla başla çalışan aşağıdan gelişen hareketlerin temsilcileri. Latin Amerika solunun temel “kurtarıcı”larının onlar olduğunu düşünüyorum.

Dünyanın Zıt Köşesi, Kolektif, Hazırlayan: Esra Akgemci ve Kazım Ateş, 448 syf., Bağlantı Yayıncılık, 2020.

Bugün, dünya ülkelerinin tamamında olduğu üzere, Latin Amerika ülkelerinde de popülizm tedavülde görünüyor. Bu kavram üzerinden baktığınızda, bilhassa siyasal bağlamda sol-sosyalizm ve Latin Amerika siyaseti ortasında nasıl bir alaka kuruyorsunuz? Bu popülist anlayış, 60’lı ve 70’li yılların inançlı militanlığını yine üretebilir mi?

Kazım Ateş: Kitabın derleyenlerinden biri olarak, öbür müellifler ismine konuşamam, yalnızca onların yazdıklarından da yararlanarak cevaplar verebilirim fakat popülizm kısmını ben yazdığım için bu soruya daha rahat karşılık verebilirim sanırım. Öncelikle, popülizmin özsel olarak otoriter ve özsel olarak çoğulculuk ve demokrasi zıddı bir yönelim olduğunu düşünmediğimi belirterek başlayabilirim. Bu türlü düşünen, tanımlayan tesirli ve popülizm çalışmalarını domine eden bir akademik yazın var ancak kanımca, kavramsal seviyede popülizm (ki Türkçe karşılığı olarak “halkçılık” demek de mümkün) demokratikleşme için bir imkân da sunuyor. Popülizm kavramının temel özelliklerinden bir adedinin, seçkin aykırılığından çok müesses nizam zıtlığı olduğunu söyleyebilirim zira seçkin çok geniş bir alanı kapsayabiliyor. Bu demektir ki müesses nizam aykırısı olmayan bir parti, hareket, önder vs. popülist olamaz. Bu bakımdan literatürde popülist olarak isimlendirilen, uzun vakittir iktidarda olan ve iktidarını konsolide etmiş partilere popülist demeyi hakikat bulmuyorum. Bunun bir örneği de Türkiye’de Ak Parti rejimidir. Bunlar artık kendi tertiplerini kurmuş, kendi seçkinlerini, kendi kurumlarını yaratmış hasebiyle müesses nizam aykırısı olamayacak partilerdir.

Kavramın ikinci özelliği, müesses nizam karşısında kolektif bir öznenin yaratılmasıdır. Popülizm için bu öznenin ismi halktır. Kendisi de Arjantinli olan ve Peronizmden etkilenen Ernesto Laclau, bize, bir halkın, mevcut kurumsal siyasetin tekil talepleri karşılamaktaki başarısızlığı ve bu taleplerin bir ortaya gelmesiyle, eklemlenmesiyle mümkün olabileceğini söylüyor. Bu da kurumsal siyasetin krizi demektir. Şöyle söyleyeyim, kurumsal siyaset tekil talepleri az çok karşılıyorsa, örneğin bayana yönelik şiddet karşısında bayanların taleplerini karşılayacak hukuksal-kurumsal düzenlemeler yapıyorsa ya da çalışanların minimum fiyat talebini karşılıyorsa ya da gençlerin, öğrencilerin istihdam, barınma, kredi borçları üzere taleplerini karşılıyorsa hepimiz keyifli olabiliriz. Popülist kopuş, bu taleplerin karşılanamadığı ve birbiri üstüne yığılmaya başladığı momenttir. Burada popülist fail devreye girer. Popülist fail karşılanmayan talepleri eklemleyecek bir hegemonik muvaffakiyet gösteriyorsa kopuş nihayete erer. Fakat elbette eklemlemenin bin bir yolu vardır ve sağ bir parti de bu talepleri tekrar anlamlandırabilir, eklemleyebilir. Fakat hegemonik fail kim olursa olsun bu momentler demokratik momentlerdir. Talepler, demokratik taleplerdir. Sonucu değiştiren, eklemlemenin tarafıdır.

Popülist fail iktidar olmayı başarır ve artık yeni bir kurumsal siyaset, yeni bir statüko yaratmayı başarırsa artık post-popülist bir moment başlıyor demektir. Artık bu iktidarlara popülist demek eksik bir tanımlamadır zira karşımızda yeni bir müesses nizam var demektir. Buradan hareketle şunu da söylemek isterim: popülist tecrübeleri tarihselleştirmek, dönemselleştirmek zaruridir. Bu partilerin/hareketlerin hiçbirisi başladığı noktada olamaz. Muhalefet periyotları, iktidara geliş devirleri, iktidarda kalış stratejileri farklı seviyelerde tahlil edilmelidir. Bu sayede, örneğin neredeyse 80 yıllık bir hareket olan Peronizmi toptancı bir yaklaşımla tahlil etmekten, bütün bu periyodu otoriter-popülist olarak okumaktan kurtulmuş oluruz. Latin Amerika’yı bu tecrübeler olmadan anlamak neredeyse imkânsız üzere. Her vakit siyasal ve/veya ekonomik krizlere hamile, sınıfsal ve etno-kültürel kutuplaşmayla bölünmüş Latin Amerika toplumlarında popülizm her vakit kendisine uygun bir taban bulabiliyor. Latin Amerika’da her popülist moment, az özce söylediğim çerçevenin onaylanması üzere. Kitapta da belirttiğim üzere Juan Perón’un iktidara geliş başarısı, 1930-43 ortası “yüz kızartıcı on yıl”a (década infame) karşı, personel sınıfının ve kent fakirlerinin dışlandığı ve hatta damgalayan sözlerle aşağılandığı bir muhafazakâr, oligarşik rejime karşı, yurttaşlığı, politik ve toplumsal haklarla birlikte tekrar tanımlamasında, personelleri birer birey olarak değil örgütlü toplumsal bir güç olarak iktidarına ortak etmesinde yatmaktadır. Lakin anti-oligarşik, demokratik moment aşıldıktan sonra, kurumsal siyasetin kendisi olmaya başladıktan sonra Peronizm otoriter-klientalist bir harekete dönüşmüştür. Bu durum, Hugo Chávez için de geçerlidir. Chávez’i iktidara taşıyan dinamiği, punto fijo paktının oligarşik bir sistem üretmesini, 1980’ler ve 1990’lardaki ekonomik ve siyasi krizi, 1989’da ulaşım artırımlarını protesto etmek için sokağa çıkanların yüzlercesinin öldürülmesini, Venezuela toplumundaki sınıfsal-ırksal kutuplaşmayı anlamadan popülizm tartışması, eleştirisi yapmak bana manalı gelmiyor. Chávez iktidarı devrinde onaylanan yeni anayasada anti-demokratik bir şey yoktur. Sorun bizatihi Chávez’in kendi anayasasına uymamasıdır. Benzeri bir durum Bolivya’da da yaşanmıştır. Bolivya Anayasası çoğulculuğa hürmetkâr, toplumsal hakları tanıyan demokratik bir anayasadır. Fakat yeniden misal formda bizatihi Morales kendi anayasasına uymamıştır. Bir öteki nokta da şudur, her iki ülkede de muhalefet, etnik ve sınıf nefretiyle mobilize olan, status quo ante’ye dönüşle motive olan yapılardır ve münasebetiyle fakirlerin ve yerlilerin gözünde manalı bir alternatif olamamaktadır.

Sonuç olarak karşılığım, evet, popülizm/halkçılık, müesses nizamın karşısında toplumun tekrar kuruluşunu hedefleyen popüler-demokratik güçlerin siyasal mantıkları olabilir ve hatta olmalıdır. Arjantin’de bayanlara kürtaj hakkı tanıyan bir yasa kabul edildi geçtiğimiz günlerde. Kürtaj hakkının yasalaşması, yalnızca Arjantin için değil bütün Latin Amerika için tarihi, radikal bir karardır. Bu yasal süreci başlatan şu an iktidarda olan Peronistlerdir. Bu da liberallerin popülizm fobisinin karşılığının olmadığını göstermektedir.

ABD, Latin Amerika ülkelerinde bugün yaptığı darbeleri sahiplenirken, 60’lı ve 70’li yıllarda yaptığı darbelerle ilgisi yokmuş üzere davranıyor. Bunun sebebi ne sizce?

Esra Akgemci: Aslına bakarsanız, ABD bugünkü darbeleri de direkt sahiplenmiyor, “demokrasi teşviki” ismi altında darbeci muhalifleri destekliyor ancak bu, darbeleri sahiplendiği manasına gelmiyor. Zira her şeyden evvel ABD idaresine nazaran, bu darbeler, demokratik olarak seçilmiş hükümetleri baskı ve zorla devirmeye yönelik teşebbüsler değil. Öteki bir sözle, bu teşebbüsler “darbe girişimleri” değil. Chávez, Maduro, Morales üzere önderler, Batı merkezli kaynaklarda halklarına eziyet eden “diktatörler” olarak gösteriliyor. Bu diktatörlerin kurduğu rejimi değiştirmeye çalışan muhalifler de “demokrasi kahramanları” olarak sunuluyor. Hasebiyle ABD darbecileri değil “demokrasi mücadelesini” desteklediğini öne sürüyor.

Örneğin 2002’de Chávez’e karşı yapılan darbe teşebbüsünün, ABD idaresi tarafından evvelden bilindiğini doğrulayan CIA raporları var ve darbecilerin aylardır Washington’la temas halinde olduğu da yeniden ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü tarafından onaylanıyor. Zati darbe teşebbüsünün akabinde kurulan hükümeti birinci tanıyan da ABD idaresi. Fakat Chávez idaresi legal görülmediği için darbeci hükümet yasal sayılıyor.

Benzeri halde kendisini süreksiz devlet lideri ilan eden Juan Guadió’nun Nisan 2019’da gerçekleştirdiği askerî darbe teşebbüsünü birinci destekleyen de ABD idaresiydi. Lakin Trump, bu takviyesi “özgürlük ve demokrasi adına” ve “Venezuela halkı için” verdiğini söyledi zira Maduro’yu tanımadığı için bunu bir darbe teşebbüsü olarak görmüyordu. Emsal biçimde Bolivya’da Morales’in devrilmesinin akabinde da Trump, “Demokratik ve özgür bir Batı Yarımküre’ye artık daha yakınız,” demişti.

Şunu da eklemek gerekir ki “değişim” vaadiyle iktidara gelen Obama periyodunda de hiçbir şey değişmemişti. 2009’da, Obama iktidara geldikten çok kısa bir mühlet sonra Honduras’ta sosyalist önder Manuel Zelaya devrildi. Devrin Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Zelaya’nın iktidardan düşürülmesinin “askerî darbe” olarak tanımlanamayacağını, Honduras’ta yine seçimlere gidilmesi gerektiğini söylemişti. Bu bize Biden periyodu için de ipucu veriyor.

Öteki yandan Soğuk Savaş periyoduna gelirsek, ABD hakikaten de uzun mühlet boyunca Latin Amerika ülkelerinde arka arda gerçekleşen askerî darbelerle “ilgisi yokmuş” üzere davrandı. Meğer 1990’lardan itibaren insan hakları örgütlerinin teşebbüsleri sonucunda, darbelerin gerisindeki Washington takviyesinin ortaya çıkarılması istikametinde kıymetli adımlar atıldı. Örneğin 1999’da Clinton hükümetinin başlattığı projeyle Dışişleri Bakanlığı, CIA, FBI ve Savunma Bakanlığı arşivlerinden Şili’deki darbe sürecine ait yaklaşık 6 bin doküman kamuoyuyla paylaşıldı. Bugün hâlâ ABD’nin Soğuk Savaş yıllarındaki bâtın faaliyetleri tam olarak aydınlatılabilmiş değil lakin bu bir gün mümkün olursa tekrar insan hakları uğraşının gelişmesiyle olacak.

Latin Amerika’nın bilhassa toplumsal ve kültürel bağlamda Türkiye’yle çakıştığını düşünüyoruz. Solun güçlendiği vakit darbelerin gelmesi, güçlü bir futbol tutkusu, toplum için sanat şiarıyla üretilen sinema ve edebiyat yapıtları ve periyodik olarak insan hakkı ihlalleri… Siz bu bahiste ne düşünüyorsunuz? Bir genelleme yapılması mümkün mü?

Kazım Ateş: İstanbul’da doğmuş, büyümüş ve Türkiye’yi yeterli bilen birisi olarak Seyla Benhabib’in, 1979 yılında, Kahramanmaraş katliamının Amerikan medyasında İran’a benzeri bir İslamcı kalkışma olarak tartışılmasının ne kadar yanlış olduğunu anlatan iki sayfalık bir metni vardır. Metnin başlığının sorusu şudur: “The Next Iran or the Next Brazil?” (Sonraki İran mı Sonraki Brezilya mı?). Cevap muhakkaktır: Türkiye bir sonraki İran değil bir sonraki Brezilya’dır. Yani Kahramanmaraş’ta yaşananlar bir darbenin yerini yaratmak içindir. 1970’lerin sonlarına hakikat bir askerî darbe ihtimali az çok görülebiliyordu zira Latin Amerika’da bu süreç çoktan başlamıştı. Hâsılı Latin Amerika’da olanların Türkiye üzere etraf ülkelerde de olmasını beklemek çok yanlış değil. Buna, evvel Şili’de yaratılan bir model olan neoliberalizmi, 90’larda ortaya çıkan “melez rejimler” denen yeni otoriter rejim tiplerini de eklemek mümkün. Kuşkusuz bunda kapitalizmin eşitsiz gelişmesine paralel olarak yaşadıkları benzeri bağımlık alakalarının, birikim rejimlerinin, büyüme modellerinin ve bunların yarattığı sosyal-sınıfsal yapıların rolü var. Lakin benzerliklerin bir hududu var. Latin Amerika’ya has, hatta Latin Amerika içinde farklı ülkelerin kendilerine özel dinamikler var.

Buna karşın bir genelleme yapacak ve Türkiye ile farklarını özetlemeye çalışacak olursam şunları söyleyebilirim. Latin Amerika’da sınıfsal ayrımlar ve ekonomik farklılıklar, toplumsal fay çizgilerini, siyasal çatışmaları daha fazla belirliyor. Türkiye’de siyaseti çok belirleyen “kültürel yabancılaşma” Latin Amerika’da da var kuşkusuz lakin kimlik-kültür talepleri sınıfsal taleplerle daha fazla eklemlenmiş durumda. Bolivya, Ekvador, Peru, Venezuela, Meksika’da yerliler ya da daha genel olarak beyaz olmayanlar (örneğin Brezilya’da siyahlar), tıpkı vakitte toplumların en fakir dilimini oluşturuyor. Buna bağlı olarak yerlilerin kimlik-kültür talepleriyle sınıfsal talepleri, tanınma talepleriyle bölüşüm talepleri ortasında kesin hudutlar çizmek mümkün değil. Ayrıyeten sol daha ulusalcı. 1960’ların, 70’lerin silahlı, radikal solunun da “Liberación Nacional” (ulusal kurtuluş) hareketleri olduğunu, bugün EZLN’nin bile bir “ulusal kurtuluş” hareketi olduğunu unutmamak lazım. Anti-emperyalizm vurgusu güçlü her harekette ulusalcı bir damar var. Latin Amerika solu, Gramsci’nin kullandığı manada bir “ulusal-popüler” blok kurma konusunda daha tecrübeli ve daha başarılı.

Esra Akgemci: Genelleme yaparken çok dikkatli olmak ve kolaycılığa kaçmamak gerektiğini, ben de bu vesileyle vurgulamak isterim. Örneğin, ABD hegemonyasının kuruluşu ve işleyişi global bir sorundur lakin Latin Amerika’daki hegemonik temellerin, Türkiye’dekinden çok farklı tarihî ve toplumsal şartlara dayandığını görmek gerekir. Bilhassa Venezuela ve Brezilya, derinlikli bir tahlil yapılmaksızın kabataslak denemelerle daima Türkiye ile kıyaslanıyor ve bu ülkelerin sahip olduğu farklı tarihi ve toplumsal dinamikler göz arkası edilerek zorlama ve yüzeysel genellemeler yapılıyor. Halbuki mukayeseli tahlil yaparken muhakkak bir karşılaştırma ölçütü çerçevesinde, dikkatlice hareket etmek gerekir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

php shell shell indir hacklink cialis fiyat viagra sipariş vigrande kamagra jel viagra fiyat hacklink cialis fiyat lidyabet slotbar grandpashabet