Mutfak penceresinden İstanbul Rumları

Mutfak penceresinden İstanbul Rumları

Meri Çevik Simyonidis, İstanbul Rum mutfağı üzerine çalışan, ‘İstanbul’um Tadım Tuzum Hayatım’, ‘Bir Varmış Bir Yokmuş’, ‘Tadı Damağımda Kaldı’, ‘İstanbul Kokulu Mutfaklar(1/2)’ ve ‘Unutulmaz Hayatların Reçeteleri’ isimli kitapların muharriri. Simyonidis, günümüzde İstanbul Rumları’nın gündelik hayatının en yakın şahitlerinden, kitapları da bir yeme-içme kültürü araştırmasını çoktan aştı. Bir toplumun, bir kentin geçirdiği büyük dönüşümün izlerini sürerken yol açıcı bir evrak niteliği taşıyor. Meri Çevik Simyonidis ile kitaplarını, İstanbul Rumları’nı konuştuk.

İstanbul’un yeme içme ve cümbüş dalının odağında yer alan Rum kültürünü lezzet ekseninde değerlendirdiğiniz pek çok çalışmanız var. Sizi bu kitapları hazırlamaya yönelten şartlar nelerdi?

Hazırladığım İstanbul’um Kitapları serisi içinde, İstanbul’da yaşanılan çok kültürlü hayat, lezzet belleği, Rum kültürü, Rum insanın eğlenme adabı, ömür biçimi ve gündelik hayat pratiklerine dair iç içe geçmiş pek çok hayat hikayesini bulabilirsiniz. Bu kitaplar tıpkı vakitte Adalar, Beyoğlu ve Boğaziçi yüklü olmak üzere İstanbullu Rumların ağır olarak yaşadığı yerlere dair bir anlatıdır. Böylesi bir gözle de okunabilir. Bugün Yedikule’nin Rum nüfusunu kim hatırlar? İşte bu yüzden kayda geçsin, unutulmasın istedim. Lakin şunun altını ehemmiyetle çiziyorum, dikkatli bir gözle okunmalı. İşte o vakit yakın geçmişte azınlıklara uygulanan siyasetlerin hayatları nasıl yerinden yurdundan ettiği görülecek. Hoş, güzel niyetle, sevinçle başlayan her teşebbüs nasıl tarumar edilmiş daha güzel anlaşılacak. Salt bir yeme-içme, cümbüş toplumu değil Rum toplumu. Yaşanılan onca acıya karşın zarafetle ayakta kalmayı başarmanın da toplumu. Bu tarafıyla biraz İstanbul’a benziyor. “Rağmen” güzel!

İstanbul Kokulu Mutfaklar 2 – Bir Masalmış Geçen Yıllar, Meri Çevik Simyonidis, 344 syf., Sander Yayınları, 2020.

Yola çıkarken “Daha evvel buna misal işler yapıldı mı?” diye çok araştırdım. Tek parti devri azınlık siyasetleri ya da yakın geçmişte meydana gelen sosyo-politik olaylar üzerinde durulmuştu daha çok. Rum insanını tanımak için epey yetersiz buldum. Biz asırlardır İstanbul’un yeme-içme kesimine damga vurmuş bir toplumuz ki öteki pek çok özelliğimizin yanı sıra! Halihazırda ben de bu kesimde yer alan bir isimdim. Bildiğim işi yaptım kısacası! Bir de benden dinlesinler istedim. İçinde bulunduğum şartlar süreç içinde daha da barizleşti. Hiç kolay değildi. Zira İstanbul’da Rum kalmamıştı! Kimlerle konuşmak istediğime karar verdim. Bu markaların birinci sahiplerini bulmak için çeşitli seyahatler yapmam gerekti; Atina, Selanik, Bozcaada, Gökçeada… Bu insanların pek birçoklarını buldum ama içlerinde hasta olanlar, Avrupa’da evlatlarının yanında olup, tedavi görenler, ihtiyarhâne de kalanlar vardı. Bunlarla özel müsaadeler alarak buluşmalar gerçekleştirdim. Konuştuğumuz hususlar kendi hayatları, gençlikleri, tüm o kuruluşları yaratım süreçleri olduğundan onları epeyce heyecanlandırdı. Çok his yüklü vakitler yaşadık. Bir yandan ağladılar, bir yandan anlattılar diyebilirim. Güya hepsi beni bekliyor, sonsuzluğa göç etmeden evvel bunları anlatmak istiyor üzereydiler. O denli de oldu zati. Kitaplarım uzun bir seyahattir. Son kitabım ‘Bir Masalmış Geçen Yıllar’da da otuz iki İstanbul beyefendisinin gözünden bir kent ve gastronomi tipi yapıyoruz.

Meri Çevik Simyonidis ve Berken Döner

Rum toplumunun “nostaljik” bir anlatının kahramanı üzere sunulmasına karşı olduğunuzu anlıyorum. Rum toplumunu, geçmişteki “mutlu ve huzurlu günler”in sevgili anısı olarak gören yaklaşım için neler söylersiniz?

Bu cahillik karşısında çok kızıyorum. İstanbul’da hiç kimse yokken Rumlar vardı! İstanbul’a Megara’dan milattan evvelki yıllarda gelip, Ahırkapı dolaylarında yerleşmiş bir toplumdan kelam ediyoruz. Başlarındaki “Vizasın” ismini verdikleri “Vizandion” da vakitle güçlenmiş bir Bizans İmparatorluğu olmuştu. Rumlar “Kubbede kalan güzel sada” değil, İstanbul’u yaratandır. En rahatsız edici tarafı da şu sorudur: “Siz ne vakit geldiniz bu topraklara?”, devamında şu gelir, “Aaaa isminiz yabancı lakin maşallah Türkçe’yi hoş konuşuyorsunuz”. Hakikaten içler acısı bir diyalogtur. Buna karşılık vermeye çalışmak daha da içler acısı bir durumdur.

Sorunuzun yanıtına gelecek olursak…. Son yıllarda makul semtlerde daha sık karşılaşıyorum bu tavırla. Mesela Cihangir, Balat, Kuzguncuk, Arnavutköy… Buraları bilhassa anıyorum ki bu semtlerde uzun mühlet bir “soylulaştırma” projesi uygulanmaya çalışıldı. Birçok beyaz yakalı için bir Rum meskeninde oturmak prestij göstergesi! Konut sahibi Rum’un o konutu neden bırakıp gittiğine dair bir şey konuşulmaz. Açılan kafe, bar, lokanta, meyhane vb. yerlerin isimlerinde Rum kültürüne dair bir gönderme olduğu birinci bakışta göze çarpar. Ya da bir bayan ismi koyuyorlar; Eleni Kafe, Meyhane Fotini…. Orta sınıf, beyaz yakalı beşerler için Rumlarla arkadaşlık etmek, komşuluk etmek ekseriyetle “İstanbulluluk”a eklemlenme uğraşı olarak yorumlanabilir. Bir kent kültürüne sahip olmanın göstergesi birden fazla vakit. Ermeni ve Museviler için bunu söyleyemeyiz. Gerçi onlar da “Aahh bu toprakların rengi azınlıklar” telaffuzunun içinde yer alıyorlar ama şöyle bir ayrım var. Ermeni ile konuşsa kelam dönüp dolaşır “Ermeni meselesi”ne gelir, tehlikeli bir mevzudur. Kimse kolay kolay dahil olmak istemez. Yahudi’yi tanımazlar, çok ortada değildir. Ancak Rum o denli mi?

Nikos Mundis ve Hüseyin Karayaprak, Büyükada Fırını

Rumlarla ilgili nasıl bir algı hakim?

“Kıbrıs Meselesi” vakitlerinde hakaretler ediliyordu fakat çabuk unutuldu. Zira kısa mühlet içinde hakaret edilecek yeni yeni “düşman”lar ortaya çıktı. Hatta kanımca Rumlar mumla aranıyor. “Cilveli Rum”, “maharetli Rum”, “dünya görmüş Rum”, “kibar Rum” … algısı yakın vakitte dizilerle, sinemalarla çok beslendi. Yeterli bir şey yaptıklarını sanıyorlar lakin bu üslup kalıpların hepsi bir toplumu kimliksizleştirmekten öbür bir işe yaramaz! Eni husus popülist bir yaklaşımdır. Yeni bir hassaslığın yaratılması gerekiyor. Övgü dolu bu kelamlardan rahatsız olmamızı anlamayanlar olacak. Şöyle açıklayayım. Hiçbir topluma tek boyutlu bakamayız. İyi-kötü, zengin-fakir hepsi içinde. Böylesi stereotipler uzun vadede tehlikeli bir telaffuzun kesimi haline geliyor. Sen Rumları daima Beyoğlu’ndaki kalburüstü cümbüş ortamının öznesi haline getirirsen, örneğin “6/7 Eylül Olayları”nı da “komprador” azınlık burjuvazisinin başına gelen birtakım işler olarak yorumlanmasının önünü açarsın. Bu toplumun hiç mi fakiri yoktu? Eskilerden “Ayios Minas Yardım Cemaati”, “Ayios Fanuriyos Cemiyeti”, “Peralı Yardımsever Bayanlar Derneği”; 1960’larda “Yoksul ve Hasta Çocuklara Yardım Sağlayan Ebeveynler Derneği”; şimdilerde de okulların, kiliselerin dernekleri büyük ölçüde fakirler için kurulmuştu. Günümüzde İstanbul Rum toplumunu 2 bin kişi olarak varlığımızı devam ettiriyoruz. Bu sebeple kalanlara antika muamelesi ve koruyuculuğu ile yaklaşılıyor. Bir “miraslaştırma” projesine dahil olmak değil, çoğulcu bir demokrasinin aktörlerinden olmayı istiyoruz.

‘HER ŞEYE KARŞIN VAR OLMAYA DEVAM EDECEĞİZ’

Rum toplumu geniş toplum tarafından yaygın olarak “meze” ve “sirtaki” ye mi indirgeniyor?

Evet, bu bir bilgi eksikliğinin sonucu. Elbette eğitimsizlikle ilgili. Hangi müfredatta varız? Şimdiki kuşak çok şanssız. Tüm bu hoşlukları yaşamamışlar, bilmiyorlar. Eskiler nispeten hatırlıyorlar. Lakin bilmemek ayıp değil öğrenmemek ayıp. En azından bir başlangıç olsun! Şu anda Haliç Üniversitesi Aşçılık ve Gastronomi Bölümü’nde öğretim vazifelisi olarak teorik ve uygulamalı derslere giriyorum. Gençleri yakından izleme imkanım var. Evet, bilmedikleri çok şey var. İstanbul hakkında, İstanbullu olmak hakkında. Hatta genel kültür olarak… Lakin öğrenme istekleri, ilgileri beni şaşırtıyor açıkçası. Hakikat ders planlamaları ve yeterli bir eğitimle şu an gençlerdeki eksiklikler tamamlanabilir. Bizler ne memnun ki çok kültürlü bir ortamda doğduk, büyüdük ve tüm bunları yaşayarak öğrendik… Bunların ne derece büyük bir zenginlik olduğunu şimdilerde daha yeterli anlıyorum. İrini Dimitriyadis hoca ‘Eğitim Hayatımızda Rumlar’ı, Eva Şarlak ve Hasan Kuruyazıcı ‘Batılılaşan İstanbul’un Rum Mimarları’nı yazdı. Bunlar yakın vaktin yayınları. Naçizane tavsiye derim. Toplumsal hayatın her alanında vardık, her şeye karşın var olmaya devam edeceğiz. Yeme içme bölümüne gelince…. Rum mutfağı en azından bir nirengi noktası olarak korunup, birleştirici bir öge olmaya elverişli. Bu topraklar, Anadolu ve İstanbul tarihinden bu yana stratejik olarak aslında daima birleştirici bir köprü olmuş. Asırlarca yan yana yaşanmış. Bu topraklarda yaşayan toplumlar mimarisi, müziği, bayramları, ayinleri, düğünleri, cenazeleri, yani acı-tatlı her şeyi birlikte yaşamış. “Rum Mutfağı”nın etkilediği “İstanbul Mutfağı”ndan bahsettiğimizde tüm bu farklılıkların damağa yansıyan tarafından kelam etmiş oluyoruz. Bu çok önemli! Zira bu topraklarda yaşamış herkesin buluştuğu lezzetlerdir bunlar.

İşletmeci Yorgo Kaskinas ve sanatçı Fedon

Bütün kitaplarınızı yan yana getirip düşünürsek, epeyce uzun bir devri incelediğiniz ortaya çıkıyor. Bu süreç boyunca, Türkiye’deki yeme-içme kesiminde Rum toplumunun yeri olmuş.

Kitaplarım çabucak hemen son yüzyılı içine alıyor. Bu süreç içinde Rum mutfağı pastaneleri, lokantaları, tavernaları, meyhaneleri ile her daim çok kıymetli bir yer tutmuş. Bu hem ekonomik hem kültürel miras olarak, hem lezzet belleği hem de toplumsal hayat olarak değerlendirilmelidir. Bu yalnızca ve tek başına damak tadı konusunu çoktan aşmıştır.

Bugün İstanbul Rumlarının en kıymetli sorunu nedir?

Hiçbir toplum ekonomik ve insan gücünü kaybettikten sonra varlığını sürdüremez. Elimizdekileri koruyabilmek için de, sürdürebilmek için de en kıymetli şart genç insanlara ve ekonomik güce sahip olmak. Günümüzde daha içe kapanık, din temelli hareketliliğin olduğu bir toplum var. Patrikhane her şeyin odak noktası pozisyonunda. Patrikhane’nin varlığı İstanbullu Rumlar için az sayıda kalan nüfuslarının, İstanbul’daki görkemli tarihlerinin ve mevcut varlıklarının temsiliyeti demek. Kiliselerin isim günü kutlaması ve Patrikhane’nin düzenlediği ayinlere iştirak hayli yüksek. Mahalle kiliseleri de hareketli olur. Noel’de, Paskalya’da da bu durumu rahatlıkla gözlemleyebilirsiniz.

Kitaplarınızda söyleşi yaptığınız pek çok isim günümüzde Atina’nın Paleo Faliro bölgesinde yaşıyor. Burada tipik bir “İstanbullu Rum” hayatı sürdürdüklerini anlıyoruz. Yunanistan’a göç etmek zorunda kalanlar Atina’da nasıl bir hayat kurdular?

İkinci kitabım olan ‘Bir Varmış Bir Yokmuş’da İstanbul dan göç etmek zorunda kalan Rumların Atina’nın Paleo Faliro bölgesine gidip, sıfırdan yeni bir hayata başlama süreçlerini ve bu sürecin ağır şartlarını anlattım. Evet, bu göçten sonra kendilerine vatanlarını hatırlatan isimler verdikleri semtler kurdular. Bu hasreti az da olsa bu halde yenmeye çalıştılar… Kitapta da okuyacağınız üzere bu beşerler çok güç kurallarda hayata tutunmayı tekrar başardılar. Beraberlerinde götürdükleri 20 kilo valiz ve 20 dolar ile Atina’da yapayalnız kaldılar. Kimilerinin akrabası vardı fakat kimilerinin da sığınacağı kimsesi yoktu. Kaldı ki akraban bile olsa bu kurallarda nasıl yaşanır? Oradaki Rumlar’a “Nerelisin?” diye sorulduğunda bırak “İstanbulluyum”u direkt semtlerinin ismini söylerler. “Tatavlalı’yım, Modalı’yım” vb. Öylesi derin bir sevgi! Çok uzun müddet geride bıraktıkları semtlerine döneceklerini düşündüler. Bu durum gerçekleşmeyince de ağır problemler yaşandı. Atina’da travmatik bir tutunma süreci yaşandı. Çok büyük bir uğraştan sonra birçoğunun yeniden yeme içme dalında öne çıkması İstanbul Rum beşerinin kendine has, çalışkan, yaratıcı ve mücadeleci tabiatına mahsus bir durumdur. Elbette taktire şayandır.

Krependeki Imroz Meyhanesi sahibi Yorgo Okumuş

Günümüzde İstanbul’da hayatlarını devam ettiren Rumlar, nasıl eğleniyorlar, nerelerde bir ortaya geliyorlar. Mesken içi buluşmalarında neler yaşanıyor, hangi tatlar ikram paylaşılıyor?

Şu anda bir pandemi devrindeyiz ve maalesef ki cümbüşten, misafirlikten, ikramlardan ve toplumdan uzak ferdi hayatlar yaşıyoruz. Ancak bundan evvelki vakitlerde genel olarak alışkanlıklarımız alışılmış ki devam ettiriyoruz. Hafta sonları gerek yemek yemek için, gerek eğlenmek için kesinlikle bir yerlere çıkıyoruz. Koço, Ali Baba, Façyo yahut Yeniköy Takanik, Aleko’nun Yeri, Kuruçeşme Mavi Balık, Beyoğlu Nevizade İmroz Meyhanesi hâlâ en sık tercih edilen yerler. Balık Pazarı’nda balıkçıları gezip balığın en tazesini, lakerdanın en güzelini ve Üç Yıldız’dan tatlılarımızı almak çok keyif aldığımız anlar. Bizler klasik tat ve yerleri seven insanlarız. Mesken içi toplantılar her zamanki sıcaklığını koruyor. Kurtuluş’a alışverişe gelen, Sıracevizler’deki insanına da uğrar, soluklanır, bir kahvesini içer. Sonrası sohbet muhabbet… Eski tarz bir hayat devam eder. Bayramına nazaran de klasik meze ve yemekler, tatlılar ve ikramlıklar hazırlanır. Hasılı Rum insanı değerli İstanbul’unun imkanlarından yararlanmaya, adetlerini, geleneklerini sürdürmeye her şeye karşın devam ediyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

php shell shell indir hacklink cialis fiyat viagra sipariş vigrande kamagra jel viagra fiyat hacklink cialis fiyat lidyabet slotbar grandpashabet