Meltem Ahıska’nın ‘Yad’ındaki şiirler

Meltem Ahıska’nın ‘Yad’ındaki şiirler

Meltem Ahıska dünyaya, hayata, tarihe, topluma karşı sorumluluktan kaçınmayan bir entelektüel olarak bilinen, tanınan bir isimdir. Barış İçin Akademisyenler’in “Bu Suça Ortak Olmayacağız” bildirisini imzalaması sebebiyle yargılandığı davadaki beyanı tarihe not düştüğü üzere ufuk açıcı da olmuştur. O metinden kısa bir kısım okuyalım: “Son yıllarda toplumsal hafıza konusu üzerine çalışmaktayım. Çalışmalarım bana, hatırlamanın adalet arayışı ile yakından ilgili olduğunu gösterdi. Hafıza konusunda çalışan kıymetli bir düşünürün dediği üzere ‘Unutmanın tersi hatırlamak değil, adalettir.’ Barış talebi de hatırlama ve adalet arayışıyla ilgili. 1960’larda dünyada gündeme gelen ve yaygınlaşan ‘pozitif barış’ kavramının tabir ettiği üzere barış, yalnızca savaşların son bulması manasına gelmiyor. Tarafların masaya oturduğu bir müzakereden de ibaret değil. Pozisyonu ne olursa olsun toplumdaki herkesi ilgilendiren, adalet, eşitlik ve özgürlük arayışıyla ilgili bir yanı var.” Metnin tamamının okunmasını öneririz.

Ahıska’nın çok değerli bir öteki tarafı de entelektüelliğine eşlik eden şairliğidir diyebiliriz. Vaktinde Defter mecmuasının okuru olanlar ve Mozaik müzik kümesinin dinleyicileri şair Ahıska’yla ve şiirleriyle, birinci kitabından çok daha evvel tanışmıştır. Ayrıyeten onun, 1987-2002 aralığında yayımlanan ve yayın şurasında da yer aldığı Defter mecmuasında, yazılarının yanı sıra şiirlerinin de okurla buluştuğunu hatırlatmak isteriz.

Meltem Ahıska’nın şiirlerini ikinci sefer kitap oylumunda okurla buluşturması, birebir vakitte şairliğinin tescili olmuştur. Meltem Ahıska saklı şair değildir, ancak nedense bu istikameti çok fazla ön plana çıkmamıştır. Bunun şuurlu bir tercih olduğu düşünülebilir. Birinci kitabının sunuşundaki tabirler, şairliğine ait bakışını ve tercihini de somutlar üzeredir: “Şiirlerin birden fazla uzun mühlet dağınık çekmecelerde, eskimiş belgelerde kaldılar. Odalardan odalara kapalı kutularda taşındılar. Ben onlardan utandım, muhtemelen onlar da benden.” Orhan Koçak da Virgül mecmuasında yayımlanan “Eski Evraklar Hâlâ Taze” başlıklı yazısında Ahıska’nın birinci kitabı “Havalandırma”yı değerlendirirken şunları söyler: “Kilit sözcük, ‘utanmak.’ O denli anlaşılıyor ki şiire 70’li yıllarda ve sonrasında giren birçok şair üzere Ahıska da ‘modern geleneğin’ (Fikret’ten Cemal Süreya’ya kadar, kırılmalarla oluşmuş bir gelenek) zorlayıcılığını çok hissetmeden başlamış şiir yazmaya; fakat bu türlü bir geleneğin varlığını bildiği için de kendi işlerinden aşikâr bir rahatsızlık duymuş.”

Ahıska’nın yeni kitabı bize; onun şiiri, çağımızın örneğin Edward Said, Naom Chomsky ve benzerleri üzere dünyayı yorumlamakla yetinmeyip değiştirmek gerektiği konusunda sorumluluk alan isimlerin geleneğinden bir entelektüelin, çok istikametli ‘yazma eylemliliğinin’ bir diğer uğrağı olarak gördüğünü düşündürmesi şaşırtan değildir.

Dünyanın haline, hayatın oluşuna; varlığın varlık durumundan, varoluşun varoluş biçiminden kısaca uygarlığın huzursuzluğunu iliklerinde duyumsayan entelektüelin, belirli başlı hareket alanlarından biridir yazı. Toplumla yazarak konuşan ve kayıt tutan entelektüel için yazının kullanılabilir tek bir cinsinin olmamasıysa açık ve anlaşılır. Kuramla ilgilenen, tenkit, deneme, inceleme yazılarıyla tanınmış isimlerin, edebiyatın sanatın değişik alanlarında ürettikleri yapıtlarının da yeni bakış açıları getirdiği bilinmekte. Bu bağlamda dünya kamuoyunun gündemine “Gülün Adı” ve “Foucault Sarkacı” üzere romanlarıyla giren ve aslında bir ortçağ tarihçisi ve filozof olan Umberto Eco’nun ismini anabiliriz. “Azizler ve Âlimler”le Marksist eleştirmen, edebiyat ve kültür kuramcısı Terry Eagleton’ı da hatırlatmak isteriz. Ahmet Hamdi Tanpınar’ı da unutmamak gerekir elbette. Sıralamaya kalksak liste uzayıp gidecektir.

Entelektüellerin kuramsal çalışmalarının, uğraşılarının dışında şiir ve gibisi metinler üretmeleri, birebir vakitte düşünsel aktifliğin tek bir alana sıkıştırılmasına karşı bir özgürleşme çıkışı, kapitalist üretim şeklinin uzmanlaşma zorlamasına yönelik itiraz olarak da yorumlanabilir.

Günümüzün ünlü düşünürlerinden Slavoj Žižek’in senaryosunu yazdığı, sunumunu yaptığı belgesel sinemaları olduğunu biliyoruz. Direktör koltuğuna oturup sanatsal telaşların tartıda olduğu bir sinema çekse ortaya çıkacak yapıt sadece enteresan mi olacaktır?

Meltem Ahıska’nın ikinci şiir toplamı “Yad”a gelirsek… Kitapta, ismi olmayan toplam yirmi üç modül şiir yer alıyor. Yirmi iki modülde başlık yerine kırık çizgilerin kullanıldığı dikkati çekiyor… Başta yer alan kesim, tıpkı vakitte giriş kısmı üzere. Her modül, kitabı oluşturan bütünün tamamlayıcı üniteleri üzere de okunabiliyor, bağımsız şiirler olarak da…

Kitap, giriş dediğimiz modülde yer alan “öyle konuşmaya başladı kadın” kelamıyla açılıyor. Sayfayla birlikte perde de açılıyor ve şiirin birinci sahnesi çıkıyor ortaya diyebiliriz. Niyetlerin, hassaslıkların, farkındalıkların ön planda olduğu bir kesit sunuluyor. Sahne kitabın birinci cümlesinin devamında lisana getirilen “huzur bozucu konuşma” ve “tanıdık şiddetin” yadırgandığı belirtilerek değiştiriliyor. Bahse husus girişi okuyalım:

O denli konuşmaya başladı bayan, göktaşı çarpmış da

sersemlemiş üzere. Huzur sözü hüzür, hozur, hazır

parçalanarak havaya dağıldı. Yadırgıyorum artık

o tanıdık şiddeti.

Birinci modülün kıymeti aslında kitabın sonraki şiirlerine ışık tutuyor olmasında… Şu “Uzun palavra yüzyılı. Köpek sesleri ayar veriyor” dizeleri hem “öyle konuşmaya başlayan kadına” ait, hem “bozulan huzura” hem de “yadırganan şiddete” dair… Bu kısımdan bir öteki kesim aktarmak istiyoruz:

Pis sularla köpürüp içimize çekiliyoruz. Bir dalganın

üstüne binmiştik, tuzunu emmiştik, kıyıya vurduk.

Çok az vakit var, vakit geçmek bilmiyor.

Vaktin dayattığı harflerle cümleler kuruyor.

Saat kaç deyince, nasıl da şaşırıyor.

Buradan sonra artık dizeler ya da şiirin büyük, geniş metnini oluşturan satırlar, okurunun merakını daha da kışkırtıcı olmaya başlıyor.

Yad, Meltem Ahıska, 64 syf., Metis Yayınları, 2020.

Yaygın bir şekil olarak dikkat çeken bir tutumdur; şiir kitapları okunurken sayfaları şöyle bir karıştırılır ve rastgele seçilen şiirler okunur… Bunun şiir için, şiir kitabı için yanlış okuma olduğunu söylemeye bile gerek yok. Okumayı eksik bırakan bir yaklaşım. Bu formül, aslında şiir kitabına haksızlık olarak kıymetlendirilebilir. Şiirin çoğul bir metin oluşunu umursamayan bu halla alt metinler, yan manalar, çağrışımlarla kurulmuş bir lisanın anlaşılması hiç de kolay değildir. Hatta mümkün değildir. Okunan metin şiirse şu açıktır: Kitabın tamamı şiire dahildir. Ayrıyeten şiirde en küçük detay bile kıymetlidir. İmgesel pahaları olabilir. Kitap toplamında şiirlerin ve kitabın bütününü kavramak açısından sıralı okumanın daha uygun olduğu kanısındayız.

Ahıska’nın “Yad”ının kendini kolaylıkla ele veren bir yapıt olmadığı istikametinde başlangıçta oluşan izlenim, okumayı ve düşünmeyi sürdürünce değişmeye başlıyor. Bunda şairin kendini konuşuyor, kendini kendisine konuşuyor üzere algılanması tek neden değil. Metnin yapısıyla, lisanıyla, imgelemiyle ilgili etkenlerle de kelam konusu… “Yad” toplamındaki şiirler için “şiir şahsidir” kelamının “ete kemiğe” büründürülmüş hali denilebilir. Fakat kitabın temel sorunsalı bu değil. Okuma merkezi hislerden fikir, hassaslık, farkındalık boyutuna yanlışsız genişledikçe kitabın sorunsalı da açıklık kazanıyor…

Meltem Ahıska, bizim yorumumuzla “Yad”da, vakitle uğraşıyor… Vaktin getirdikleri ve götürdükleriyle uğraşıyor da diyebiliriz… Orta verip bir kesim okuyalım:

Dünyanın rahmi vakit

Bilinmeyene karşı, tüm gücüyle fiyat rehinelerini

Kan ve kıyım sarmışken her yeri

Ayrım gösetmeden kollar varlık ile yok oluşu.

Çağdaş Türkçe şiirde vakti sorun edinmiş şairler denildiğinde birinci hatırlanan isimler Ahmet Hamdi Tanpınar ve Melih Cevdet Anday olur. Fakat Melih Cevdet Anday, Tanpınar’ın metafizik vakit anlayışını, ardışık vakit kavramını da tartıştığı şiirlerinde eşzamanlılık yaklaşımıyla aşar…

Ahıska, kitabında şiirin kişiselliği yaklaşımından uzaklaşmadan, vakit meselesini göz hizasına getiriyor, fakat o denli bırakmıyor. Sorunu şiirin lisanına taşırken rastgele bir kapanma, gizem, örtü teşebbüsü kelam konusu değil. Tersine şair öznenin dışa dönük ve açık biçimde konuştuğunu söyleyebiliriz. Hatta şairin sorunuyla ilgili anlatımını, geçmiş ve şimdiki vakit kipinde oluşturduğu enstantaneler, değişik sahneler, kesitler eşliğinde somutlaştırdığı görülüyor. Bir kesim daha aktaralım:

Ayrılmadan evvel olan biten üzerine

Konuşuyoruz dostlarla.

Mümkün olabilir nasıl? demeye

Çalışıyorum.

Tek fakat tek cevap. Vigado Ter’deki

kamburdan geliyor.

Melodisi olmayan kadim müziğiyle

Ve olanca tatlılığıyla diyor ki

ihtimaldir vaktin tek unsuru.

Ahıska şiirlerinde kendisine bakarken vakte bakıyor; vakte bakarken diğerine bakıyor da diyebiliriz. Bu sarmallık, Levinans’ın vakit tarifini hatırlatıyor. Levinas’a nazaran vakit, yalnız ve yalıtılmış öznenin olgusu değil, şahsen öznenin oburuyla münasebetidir. Ünlü düşünürün kelamlarının yanı sıra Aragon’un meşhur, “sana büyük bir sır söyleyeceğim, vakit sensin” dizesini de yâd etmeden geçmeyelim. Ayrıyeten sözlükte, kitaba ismini veren “yad”ın, oburu manasında da olduğunu belirtelim.

Daha az kelam, daha çok şiir aktarma kuralımıza uymaya çabalıyoruz. O nedenle kelamı şiire bırakacağız:

Ay’dan gelen bayan gülüyor.

İhtilaller dünya üzeredir

Döner de döner…

Ermeyeceğini bile bile yapmak,

Yalnızca buna değil

Öteki dünyalara

İşaret bırakmak…

“Yad”ı hafıza, oburu ve vakit olgularına şiirin odağından yaklaşan bir kitap olarak yorumladık… Ahıska’nın, daha çok ideolojinin ilgilendiği vakit meselesine, şiirlerinde farklı bir açıdan, bir sosyolog bakış açısıyla, diğeri ve hafızayla ilişkilendirerek yaklaşmış olduğu istikametindeki izlenimimizi de -yanılma ihtimalini göze alarak- paylaşmak isteriz. Bilinir ki şiir her vakit, diğer okumalara ve yorumlara da açık bir cinstir.

Sonuç olarak diyeceğimiz “Yad”, sırf 2021’e değil, sonraki vakitlere da taşacak, taşınacak nitelikte kesimlerden oluşan bir şiir toplamı…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

php shell shell indir hacklink cialis fiyat viagra sipariş vigrande kamagra jel viagra fiyat hacklink cialis fiyat lidyabet slotbar grandpashabet