Mehmet Fırat Pürselim: İnsanlara can yeleği olur diye bu hikayeleri yazmaktan fazlası elimden gelmiyor

Mehmet Fırat Pürselim: İnsanlara can yeleği olur diye bu hikayeleri yazmaktan fazlası elimden gelmiyor

2011 yılında yayımlanan ‘Hayat Apartmanı’ isimli hikaye kitabıyla 2012 Naim Tirali Hikaye Ödülü’nü, 2016 yılında yayımlanan ‘Akılsız Sokrates’ isimli hikaye kitabıyla da 2017 Türkan Saylan Sanat Mükafatı ve 2017 Orhan Kemal Hikaye Ödülü’nü kazanan Mehmet Fırat Pürselim, 70’lerin tam ortasında doğar. “Dedem hâkimdi ve felç geçirip dışarı çıkmayı reddettikten sonra sokağa açılan penceresi ben oldum” diyerek anlatmaya başladığı çocukluk günlerine, “O ise benim dünyaya açılan kapım. Hukukçu olmak o yüzden kaderimdi” kelamlarıyla devam ediyor.

“Herman Melville, Moby Dick’te herkes öldükten sonra yaşananları anlatması için İsmail’i geride bırakır ya, İsmail olmak kaderimdi” diyen Pürselim’in son kitabı ‘Sakarmeke’, İthaki Yayınları’ndan yayımlandı. İsmini bir kuştan alan kitap, göç, aidiyet ve uyumsuzluk üzere temaları merkezine alıyor. Müellifle bir ortaya geldik ve ‘Sakarmeke’yi konuştuk.

Bugüne kadar kaleme aldığınız çabucak her edebi çalışma çeşitli platformlar tarafından ödüllendirildi. Bu durumun size yansıması nasıl oluyor? Rehavete kapıldığınız oluyor mu?

Yaptığın bir şeyin değerinin bilinmesi memnunluk verici elbette. Hukukçu yanımla söyleyecek olursam, yazarken çekilen ıstırapların manevi tazminatıdır mükafatlar. Orhan Kemal, Türkan Saylan, Naim Tirali… üzere isimlerle isminin birlikte anılması birebir vakitte büyük sorumluluk. Birinci evrakımı hazırlamamla birinci kitabımın çıkması ortasında geçen on yıllık süreçte çok düştüm, çok kırıldım. İşte o periyotta kolumdan tutup yerden kaldıran güç oldu mükafatlar. Edebiyat dağına küsüp iki – üç yıl hiçbir şey yazmayarak kendime eziyet ettim, ben bu türlü yeterliyim, diye palavra söylemeyi de ihmal etmedim. Kitapçıdaki bir mecmuada gördüğüm yarış ilanı içimdeki uyumuş perilerin tekrar kanat çırpmasına sebep oldu. Son iştirak tarihi gelmek üzereydi, eski hikayelerimden birini postaladım. Ödül alamazsam kalemimi kıracağıma kelam verdim.

İnsanın en büyük yanılgıları usta olduğunu düşündüğünde yaptığına dair yazılar okudum. Yani rehavete kapıldığında. Bu türlü bir lüksüm olduğunu düşünmüyorum. Kendimle yarışımda geride kaldığımı düşünürsem devam etmenin de bir manası kalmaz.

Kitaba ismini verdiğiniz ‘Sakarmeke’, bir kuş tipi aslında… Siz de bu isimden yola çıkarak bir temsil yaratıyor ve göçün merkezinde olduğu bir öyküyü kaleme alıyorsunuz. Kavramsal olarak bakıldığında göç, bir seyahati nitelediği kadar, ilişkin olamamayı belirtmez mi? Siz nasıl yorumluyorsunuz bu hususu?

Göç, hiçbir yere ilişkin olamama, her yere yabancı olma, gittiğin yerde kök salamama lakin geri döndüğünde de köklerini bulamama hali. Çağımızın laneti tahminen de. İnsanlık tarihinde göçler her vakit olagelmiş iklim, savaşlar, daha güzel yaşama isteği insanları doğduğu topraklardan bilmedikleri yerlere sürüklemiş. Fakat eski vakit göçleri toplu halde olmuş, yani toprağını terk eden lakin kökünü yanında götüren bir orman üzere. Günümüzdeyse ferdî olarak göçüyorsun. Tıpkı betonların ortasında güneş ışığına mendil açan bir peyzaj ağacı üzere. Ki o ağacın iki gün sonra yol genişletme çalışmasına feda edilmeyeceğinin de hiçbir garantisi yok.

Sakarmeke, Mehmet Fırat Pürselim, 168 syf., İthaki Yayınları, 2020.

Kitapta tartıştığınız mesken, ayrıksı durmak/olmak, yol, ilişkin olamamak üzere temalar, akla muharririn gündemi sıkıntısını getiriyor. Son yıllarda bilhassa Suriyeli sığınmacılar/mülteciler sıkıntısı can acıtıyor. Bilhassa TV’de Avrupa’ya kayıt dışı yollarla gidiş sürecinin canlı verilmesi, göç yollarında perişan olmaları ziyadesiyle üzücü. Bir müellif olarak, bu gündemin sizi etkilemesi ve akabinde farklı temsiller üzerinden bir göç öyküsü yazmanız düşünülebilir mi? Ne dersiniz?

Suriyeliler, Afganlar, Afrika’dan, Türki Cumhuriyetlerden gelenler aslında yanı başımızdalar ancak biz lakin Aylan bebeğin cansız vücudu kıyıya vurunca onları görebiliyoruz. Ken Loach, sığınmacılar/mültecilerle ilgili bizi sarsıp sorgulatan sinemalar yapmıştır. Bir sömürü tertibi var. Ki sömürüyü burada sömürgeyi çağrıştırsın diye bilerek kullandım. 1960’larda Almanların beğenmediği işleri Türkler yapardı, artık ülkemizde vatandaşlarımızın beğenmediği işleri hem de çok daha ucuza hem de toplumsal güvenlik olmaksızın göçmenler yapıyor. İşlerimizi bedavanın bir tık üzerine yapmalarından mutluyuz ancak yüzlerini görmek pek de güzelimize gitmiyor. Türkiye kıyılarında göçmen tekneleri batıyor, üç beşi canını kurtarıp kayalıklara sığınıyor. Balıkçılar, yatlar, seyahat tekneleri etraflarından geçiyor lakin görmek istemiyorlar. O insanlara tahminen can yeleği olur diye bu hikayeleri yazmaktan fazlası ne yazık ki elimden gelmiyor.

Kitabınız tıp bakımdan hikaye olsa da oldukça uzun hatta novella formunda anlatılar da var. Biçim-içerik tartışması sanat var olduğundan beri tartışılıyor. Hem hikaye hem de roman yazan biri olarak, siz bu mevzuda ne düşünüyorsunuz? Evvela, biçimi belirleyip mi yola çıkıyorsunuz, yoksa biçim vakitle mı oluşuyor?

Çoklukla başınızdaki kurguyla birlikte metnin biçimi de kendini belirli ediyor. Ki ben yazacaklarımla vedalaşmadan evvel uzun mühlet başında gezdiren biriyimdir. Bu kısacık bir hikaye olur, vuran ve geçen. Bunu lakin roman oylumunda anlatabilirim ortaya bir sürü yan karakter ve olaylar katarak. Olağan anlatıcının lisanını bulmak da değerlidir: İlah anlatıcıyı susturup ben mi anlatsam, ikinci tekille güya hikaye de lisanını buldu. Ağır bir atmosfer mi yoksa sade bir anlatım mı? A, B’yi sever, B, C’ye âşıktır, D… Lakin bu D de nereden çıktı? Siz kurguyu elbette en başında belirlersiniz lakin kurmacaların da ruhu vardır ve hepsi de sözünüzü dinleyecek kadar uysal değildir. Sonuç itibariyle genel olarak başınızda her şeyi belirlediğinizi düşünerek Roma’ya gitmek üzere yola çıkarsınız lakin metin bazen sizi Kabil’e götürür.

‘SOKAKTA GÖRDÜĞÜNÜZ GERÇEK İNSANLARIN ÖYKÜLERİNİ ANLATIYORUM’

Diyalog, insanın toplumsal yanına dair kıymetli göstergelerden biri. Bu yanıyla gerçeklik içinde de yeri büyük. Birtakım kısımlarda anlatıcıdan çok, diyaloga yük verdiğiniz, karşılıklı konuşmalar yoluyla kıssayı aktardığınız görülüyor. Kimilerindeyse çabucak hiç diyalog yok. Sizce diyalog, anlatılan öyküyü daha gerçekçi kılar mı? Bu hususta ne düşünüyorsunuz?

Bir şey anlatmak istiyorum: Bir akşam hem hukukçu hem müellif olan iki arkadaşımla otururken yan masadaki Abdül isimli bizlerden yaşça büyük bir abi de evvel kulak konuğu, sonra masa konuğu oldu. Neyse bir mühlet sonra, siz hiç müellif üzere konuşmuyorsunuz diyerek reaksiyon gösterdi. Muharrir nasıl konuşur, diye sorunca, kitap sayfalarındaki diyalogları tekrarladı. Shakespeare’in lisanı harikuladedir, ondan aldığınız hazzı çok az metinden alırsınız lakin sokakta bu türlü konuşan kimseyi bulamazsınız. “Şayet sevgin azalacaksa gitgide çoğalan aşkımdan, bırak avcılar çıkarsın kalbimi yerinden! Sök at ne varsa; çamura bulanmış sevdaları, bu dağların ceylanlarını, kana susamış kontları ve senden arta kalan şu cılız bedenimi! Yok et benim olmadığım bütün şatoları. Görebileceğin bir şey kalmasın benden kalan.” Juliet bile bugün yaşasaydı bu türlü konuşmazdı. Ben gerçek, sokakta gördüğünüz gerçek insanların öykülerini anlatıyorum; küfür de ediyorlar, dilbilgisi kurallarına da karşı çıkıyorlar, kitabi konuşmuyorlar ancak hayat kitabından bir sayfa üzere bize laf atıyorlar. Roland Barthes ‘Yazma Arzusu’nda lisanın faşistliğinden dem vurur: “Konuşma ve yazı lisanı bir düzenlemedir. Onu sisteme sokan lisanın kanunlarıdır. Her lisan bir sınıflandırmadır ve her sınıflandırma sıkıcıdır… Lisan şahsen yapısı ile insan kanısını çarpıtan bir mahiyete haizdir. Bütün konuşma ve yazma formlarını içine alan lisan kuruluşu, ne gerici ne ilericidir, düpedüz faşisttir. Bu durumda bizim yapacağımız şey lisanı bozmaktır. İnsanı baskıdan kurtaran bu oyunbozanlık lisanda daima ihtilal, bence edebiyatın tam kendisidir.

Kitabınızın genel havası bir ağıt izlenimi uyandırdı bizde. Bu birebir vakitte bir gelenektir de bu topraklarda… Yitip gidenlerin, bulunduğu yerden ayrılmak zorunda kalanların akabinde ağıt yakılır. Günümüzde bir roman müellifi, geçmiş vakit dengbejleri/anlatıcıları üzere sanatıyla ağıt yakar mı?

Yıllar evvel Burhan Sönmez, Batılıların “storyteller” dediklerine misal bir kıssa anlatıcılığı mayam olduğundan bahsetmişti. Köy konutuna gelen destancılardan fazla, kentin loş meyhanelerinde konuşanların lisanına yakın durur, demişti. Eski vakitlerde yaşasaydım, köy köy gezen bir dengbej/anlatıcı olmak isterdim. Günümüzde kısmetime kentin fakat kentin art sokaklarının hikayelerini anlatmak düştü. Bu bir ağıt mıdır yoksa Marx’ın da seslendiği üzere ‘de te fabula narratur/Anlatılan senin hikâyendir’ midir bilmiyorum. Ama anlattıklarımın karanlık bir yanı olduğunu biliyorum. Gel gelelim pek aydınlık vakitlerde yaşadığımızı da kimse söyleyemez.

Hazırladığınız yeni bir çalışma var mı? Günleriniz nasıl geçiyor?

Beni çok heyecanlandıran bir roman üzerinde çalışıyorum. Şimdi basılı kitabımın olmadığı devirde, belgemi kabul eden yayınevinde yayımlanma sıramı bekliyordum. Bu sırada aklım daima çıkacak evrakta olduğundan elim kaleme de pek gitmiyordu. Bir yıl, iki yıl derken… baktım olmayacak, belgeyi başımdan uzaklaştırmak için öbür bir şeyler karalamaya karar verdim. O periyot romanın birinci halini yazdım. Her ‘erkek yazar’ bir gün baba ve oğul çatışmasını anlatacaktır, buyruğu doğrultusunda kaçınılmazı kâğıda döktüm. Çok içime sinen yerleri olduğu üzere sıkıldığım ve okuru da sıktığım yerleri oldu. Evrak halinde daima masamın üzerinde yine yazılacağı günü bekledi durdu. Nihayetinde yıllar sonra kendimi hazır hissediyorum. Üstte konuştuğumuz üzere lisanını, kurgusunu, atmosferini kurmacanın tüm ögelerini yerli yerine oturttum. Akmayan kısımlarıyla ilgili tahliller buldum. Lisanıyla ilgili net karara vardım. Havada kalan yanlarını ayakları üzerine yerleştirdim. Periyot okumaları yaptım, defterler dolusu hiç kullanmayacağım notlar aldım, tüm taslağını bir mühendis üzere çıkarttım. Bir mühlet onunla git – gelli, çatışmalı – uyumlu, modüllü bulutlu bir hayatı paylaşacak üzereyiz.

Öte yandan bu pandemi günlerinde hayat herkes üzere benim için de sıkıntı geçiyor. Eski maskesiz, toplumsal arasız günleri özlüyorum, bu sırada da kitaplar, sinemalar en büyük destekçim oluyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

php shell shell indir hacklink cialis fiyat viagra sipariş vigrande kamagra jel viagra fiyat hacklink cialis fiyat lidyabet slotbar grandpashabet