Hayaletler: Ömür içinde ve dışında bir yaşam…

Hayaletler: Ömür içinde ve dışında bir yaşam…

Latin Amerika’daki toplumsal, siyasi ve ekonomik çalkantılar, kıta ülkelerinin edebiyatına daima yansıdı; hikayelerin ve romanların yerini oluşturdu çoğunlukla. Uzak ve yakın geçmişteki kriz ve dönüşümlerin toplumsal dokuda meydana getirdiği ayrışmalar da edebi anlatımlarda yerini aldı.

Arjantin’in edebi geleneği, hem esaslı kültüründen hem de yakın geçmişin çatışmalarından ve sınıfsal ayrımlarından beslendi. Ülke edebiyatının son periyotlarda en çok dikkat çeken isimlerinden biri olan César Aira da romanlarında, kelam konusu güçlü yollardan yürüyor.

Aira; yoksulluğu, fakirler ortasındaki hiyerarşiyi, bu bölümün toplumun geri kalanıyla ilgisini ve meselelerini romanlarındaki karakterler aracılığıyla anlatıyor. Müellif, fakir kesitin kendi ortasında kurduğu dikey münasebetlerden doğan tansiyonu de muvaffakiyetle anlatıyor. Fonda, Arjantin’in ve Buenos Aires’in orta ve alt sınıflarına mesken sahipliği yapan Flores semtinin daimi krizlerden etkilenişine yer veren Aira, kapitalizm ve neoliberalizmin sert yüzünü çözümlüyor kimi metinlerinde.

Muharririn, hem şahit olduğu hem de kimi kitaplarında işlediği bu durum, yakın tarihte pek çok şeyden mahrum bıraktığı Arjantinlilere, hareket edecek ve alternatif çıkış yolları bulmalarını sağlayacak alanlar da açmıştı. ‘Hayaletler’de Aira, bu durumun tam ortasındaki Flores’e götürüyor okuru. Semtteki lüks bir bina inşaatının en üst katında yaşayan Şilili aile ve birebir yerdeki hayaletler; sınıfsal çelişkiyi yansıtırken Aira’nın cinselliği dahil ettiği felsefi anlatımının, vakit zaman öznesi vakit zaman da eşlikçisi hâline geliyor.

ARAFTA BİR AİLE

Apartman inşaatında yaşayan beş çocuklu Viñas ailesi Şili’den Arjantin’e gelmiş. Raúl Viñas, hem inşaatta bekçilik yapıyor hem de duvar ustası olarak çalışıyor.

31 Aralık günü gelişen olayların öteki kahramanları ise yeri aileyle paylaşan hayaletlere, Viñas ailesinin ergenlik çağındaki kızı Patri dışında kimse merakla yaklaşmıyor.

Hayaletler, César Aira, Tercüman: Emrah İmre, 128 syf., Can Yayınları, 2020.

Viñas ailesi, çalışanlar ve hayaletler dışında, lüks dairelerin kendilerine teslim edilmesini bekleyen ve inşaata gelen mal sahipleri, 31 Aralık’ta bir yoğunluk yaratıyor. Diğer bir deyişle o sabah, her kesitten insanın bulunduğu inşaatta tam manasıyla bir yılbaşı kalabalığı var: “Bu varlıklı insanların da kârlı inşaat işinin de hedefi çocukları rahat ettirmekti, çocuklar olmasaydı anne babaları otellerde yaşamayı tercih edebilirdi. Ürkütücü yarı çıplak çalışanlar kalabalığın ortasında gelip gidiyordu. Zenginlerle yoksullar, medenilerle kabalar ortasındaki sonu oluşturan çizgi geçiciydi; şu an çizginin bir yanında olanların yerini vakitle öbürleri alacaktı; ayın otuz birinci günü, sembolizmi öteki şeyleri işaret etse de bu duruma bariz bir örnek oluşturuyordu.”

Flores üzere orta hâlli ve düşük gelirlilerin yaşadığı semtteki lüks daire inşaatı üzerinden sınıfsal çözümlemelere girişen Aira, imal basamağındaki apartmanın içinde ve dışında iki farklı hayat sürdüğünü gösteriyor betimlemeleriyle. Viñas ailesi ise arafta.

Lüks dairelerin yer aldığı orta sınıf ve düşük gelir kümesinden insanların yaşadığı Flores semtindeki inşaatı, mülk sahiplerini ve Viñas ailesini anlatan Aira’nın sınıfsal çözümlemeleri, yılbaşı esprisiyle birleşiyor: Daire sahipleri ve personeller yeni yıla girmek üzere dağıldığında, geriye Flores ve yılbaşı yemeği hazırlıkları yapan Viñas ailesi kalıyor. Doğal bir de hayaletler…

SIRADANLAŞAN SIRA DIŞILIKLAR

Herkesi ve her şeyi gören, her yere girebilen tozla kaplı ve çıplak hayaletleri bütün detaylarıyla fark edip onlarla irtibat kuran tek kişi Patri: Düşler görüyor, hayallerinde dünyanın çeşitli noktalarına gidiyor, hiç rastlamadığı beşerlerle konuşuyor ve yeryüzünün dört bir yanındaki sistemlerin içine dalıyor. Bazen de bir çizgi sinema cihanında buluyor kendisini. Öteki tarafta dört kardeşi, annesi, alkole düşkün babasının bekçilik yaparken usta olarak çalıştığı inşaatta girecekleri yeni yıl bulunuyor.

Hayata bakışıyla, zihninden geçirdikleri ve düşleriyle “dipsiz bir kuyu” Patri; “unlu şaklabanlar” dediği hayaletleri, hayaletler de onu izlerken aklında sorular dolanıyor: “Artık günün yirmi dört saati belirecekler miydi, yoksa bugün yılın son günü olduğundan özel bir durum mu kelam konusuydu? Tahminen de yuvarlak gözlerini fal taşı üzere açmış, bön bön kendisini izlemelerinin sebebi buydu. Ona bir şey söylemek, bir teklifte bulunmak istiyorlardı güya. Garip bir durumdu zira olağanda hayaletler, görmekten çok görülmeye odaklıydı.”

Yılbaşı yemeği için hazırlıklar sürerken hayaletler Patri’ye yeni yıla birlikte girmeyi teklif ediyor. Bunun gerçekleşmesi için onun da hayalet olması gerekiyor. Genç kızın düştüğü bu ikilem, Aira’nın gerçek ve gerçek-dışı ortasında kurduğu bir temas. Tıpkı mülk sahipleri, Viñas ailesi, öteki çalışanlar ve hayaletler ortasındaki ilinti gibi…

Hayaletlerin teklifi, vaktin içindeki ve dışındaki vakit, ömrün içindeki ve dışındaki ömür çelişkisine ya da tansiyonuna denk geliyor. İnşaat ise eksik yahut tamamlanmamış ömrü temsil ediyor âdeta.
Patri’nin aldığı karardan bağımsız olarak Aira’nın, gerek açıktan anlattığı gerek satır ortalarında hissettirdiği ömür içinde ve dışındaki hayat sıkıntısı, romanın ana yolu hâline geliyor. Bu ikilem, hem Patri’nin hem de Viñas ailesinin öbür fertlerinin hâl ve hareketlerinin belirleyicisine dönüşüyor; sıra dışılıklar sıradanlaşıyor ve münasebetiyle romanın sonu, şaşırtan ya da sürpriz olmuyor. Neredeyse sıradanlaşan yılbaşı coşkusu ve Viñas ailesinin yeni yıl hazırlıkları, Patri’nin seçimiyle dengeleniyor; ömür içinde bir hayat sürerken hayat dışında bir öteki hayat oluşuyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

php shell shell indir cialis fiyat viagra sipariş vigrande kamagra jel viagra fiyat hacklink cialis fiyat lidyabet slotbar